“We willen meer unie in de Unie”

Een verhaal over de zoektocht naar een sterke governance in een beroepsvereniging

Voorwoord

In mijn werk in organisaties ben ik jarenlang bezig geweest met wat er boven de directietafel gebeurde: strategiebepaling, structuren helpen aanpassen, slagvaardige directies in mekaar sleutelen. Maar ik merkte vaak hoe keuzes wel gemaakt werden en besluiten wel genomen, maar ze geregeld half of helemaal niet uitgevoerd werden. Na verloop van tijd merkte ik dat dit in grote mate te maken had met meningen, gevoelens, overtuigingen, agenda’s die onder tafel waren blijven liggen. Mede door vaardigheden die ik in mijn persoonlijke ontwikkeling opdeed, ben ik me meer gaan toeleggen op het verbinden van precies die twee dingen: wat onder de directietafel gebeurt of stagneert, boven tafel brengen zodat de zakelijke beslissingen zo goed mogelijk kunnen worden genomen en ook worden uitgevoerd.

Governance, het deugdelijk bestuur van ondernemingen en organisaties, blijft me fascineren. Sinds de enthousiaste reacties op mijn boek ‘Er is altijd werk aan de top’ (Lannoo, 2005) is een sluimerende overtuiging van me steeds steviger gegroeid. Ik ben er steeds meer van overtuigd dat de terecht gegroeide aandacht voor deugdelijk bestuur van de voorbije 15 jaar wel erg eenzijdig is geweest.

De governance-discussie en opleidingen terzake gaan meestal over structuren en mechanismen die opgezet worden om zo deugdelijk mogelijk te besturen. Over de mentale en technische kant, zeg maar. Maar tegelijk wordt ook telkens weer duidelijk dat topstructuren ook mensen zijn. Deugdelijk bestuur is er pas als de structuren en mechanismen ook doorbloed worden met gedrag dat zo weinig mogelijk onder tafel laat liggen. Want je kunt de slimste hersens rond de tafel hebben, voldoen aan alle regels van de Code Lippens, er zelfs een Best European Board Award mee behalen, en toch rotslechte vergaderingen hebben, door besluiteloosheid of gebrek aan openheid onder elkaar de organisatie zien vervallen.

Gelukkig is er een groeiend aantal leiders aan de top dat juist dit gebied (letterlijk) wil ont-dekken, blootleggen. Zij weten of voelen dat heel wat energie verloren gaat met dingen die ongezegd blijven, met onduidelijkheden die om welke reden dan ook onuitgeklaard blijven. Het potentieel dat ontstaat als je voorbij de mentale en technische governancediscussie gaat en die onbenoemde dingen uitspreekt, is een energie die minder of helemaal niet gehinderd door ruis kan doorwerken ter verwezenlijking van de doelstellingen van de organisatie.

Maar hoe doe je dat dan in de praktijk? Hoe doe je dat: structuren in elkaar steken die passen bij de eigen aard en omgeving van de organisatie? En hoe doe je dat: de voorwaarden scheppen waardoor ze duurzaam blijven werken? Governance is maatwerk, gesteund op algemene principes.

Dit is precies het thema dat “We willen meer unie in de Unie” levendig wil beschrijven. Dit boekje is zoals steeds een verhaal. Het speelt in context die vanuit twee oogpunten lastig is. Vooreerst is de organisatie waar het verhaal zich afspeelt de voorbij jaren dermate slecht gaan functioneren, dat de gehele governance onder de loep zal worden genomen: van de Algemene Vergadering tot de adjunct-directeuren. Bovendien gaat dit verhaal over een beroepsvereniging. In beroepsfederaties speelt een bijzondere dynamiek: de leden van de beroepsunie zijn concurrenten van elkaar, en tegelijk willen ze samen dingen doen. Hoe kun je op basis van een natuurlijk wantrouwen toch voldoende fundament bouwen om samen zinvolle dingen te doen? Hoe begin je het gesprek daarover? En hoe steek je dan de puzzel van (Belgische of internationale) evenwichten, structuren en mechanismen in elkaar? En hoe kun je gewenst gedrag verankeren in die structuren maar ook in processen en procedures? En hoe ga je om met weerstand van hen die alles het liefst bij het oude willen houden? Met hen die liever in de droevige zekerheden van een slecht werkende organisatie willen blijven hangen (en daar graag over klagen) en de potentie van vernieuwing niet willen of kunnen zien?

“We willen meer unie in de Unie” is een waar gebeurd verhaal. De namen van de spelers zijn veranderd. De situaties, dialogen, spanningen en oplossingen zijn echt.

Met mijn oprechte dank aan alle leden van het strategisch comité van de in dit boek beschreven beroepsfederatie, voor het vertrouwen dat ze in mijn werkwijze durfden schenken en voor hun toestemming om dit verhaal te mogen uitgeven. Ze hebben met hun inzet en doorzettingsvermogen hun organisatie een grote dienst bewezen.

Filip Lowette
Voorjaar 2008